Azərbaycanın kişilərdən ibarət şahmat millisi Səmərqənddə (Özbəkistan) keçirilən Ümumdünya Şahmat Olimpiadasını medalla başa vurmaq şansını qoruyur.
İdman.Biz xəbər verir ki, həlledici 11-ci tur ərəfəsində Azərbaycan komandası 15 komanda xalı ilə yeddinci yerdə qərarlaşıb. ABŞ, Türkiyə, Xorvatiya, Özbəkistan-2, Niderland, Ermənistan və Serbiyanın da 15 xalı var. Daha yuxarı pillələrdə 18 xalla Özbəkistan, 17 xalla Hindistan, eləcə də 16 xalı olan Almaniya, Ukrayna və Macarıstan qərarlaşıb.
Bununla belə, Azərbaycan artıq qızıl və ya gümüş medala iddia edə bilməz. Komandamızın mümkün maksimal nəticəsi 17 xaldır, Özbəkistan isə artıq 18 xal toplayıb. Bundan başqa, son turda 17 xalı olan Hindistan 16 xala malik Macarıstanla qarşılaşacaq. Bu isə o deməkdir ki, bu iki komandadan biri istənilən halda turniri ən azı 18 xalla başa vuracaq. Beləliklə, iki komanda Azərbaycanı mütləq qabaqlayacaq və mübarizə yalnız üçüncü yer uğrunda gedə bilər.
Bürünc medal üçün birinci və əsas şərt son dərəcə sadədir: Azərbaycan Serbiyaya qalib gəlməlidir. Komanda matçındakı qələbəyə görə iki xal verildiyindən, bu halda yığma Olimpiadanı 17 xalla başa vuracaq. Heç-heçə Azərbaycanı 16 xalda saxlayacaq ki, bu da ilk üçlüyə düşmək üçün kifayət etməyəcək.
Amma Serbiya üzərində təkcə qələbə kifayət etməyəcək. Azərbaycana Ukraynanın Özbəkistanı, Almaniyanın isə Niderlandı məğlub etməməsi lazımdır. Bu iki şərt mütləqdir.
Səbəb yenə sadədir. Həm Ukraynanın, həm də Almaniyanın hazırda 16 xalı var. Qələbə onların hər birinə daha iki xal qazandıracaq, yəni xallarının sayı 18-ə çatacaq. Bu komandalardan heç olmasa biri qalib gəlsə, Özbəkistan və Hindistan - Macarıstan cütünün ən azı bir komandası ilə birlikdə Azərbaycanı mütləq qabaqlayacaq. Bu halda bütün üç mükafatçı yer komandamızın nəticəsindən asılı olmayaraq tutulmuş olacaq.
Beləliklə, əsas ssenari belədir: Azərbaycan Serbiyaya qalib gəlir, Ukrayna Özbəkistana, Almaniya isə Niderlanda qalib gəlmir. Bu üç şərtin hamısı yerinə yetirilərsə, Azərbaycan millisi bürünc medal uğrunda mübarizə aparmaq imkanı qazanır.
Lakin bundan sonra əlavə göstərici işə düşür, çünki 17 xalı eyni anda bir neçə komanda toplaya bilər.
Bu göstəricini kifayət qədər sadə şəkildə izah etmək olar. Hər matçda yalnız komandanın yekun qələbə və ya məğlubiyyəti deyil, şahmatçıların dörd lövhədə neçə xal topladığı da nəzərə alınır. Daha sonra bu rəqəm rəqib komandanın yekunda topladığı komanda xallarının sayına vurulur.
Məsələn, Azərbaycan hər hansı yığmaya 3:1 hesabı ilə qalib gəlibsə və həmin komanda Olimpiadanı 16 komanda xalı ilə başa vurubsa, hesablamaya 3 × 16 = 48 daxil edilir. Nəticə 2,5:1,5 olarsa, 2,5 × 16 = 40 alınır. Bu göstəricilər matçlar üzrə toplanır, ən pis nəticə isə hesablamadan çıxarılır. Buna görə də təkcə turniri yaxşı nəticə ilə başa vuracaq güclü rəqiblərlə oynamaq yox, onlara qarşı ayrı-ayrı lövhələrdə mümkün qədər çox xal toplamaq da sərfəlidir. Komanda xalları bərabər olduqda ilk əlavə göstərici məhz bu qaydada müəyyənləşdirilir.
Bu səbəbdən Serbiya ilə matçın hesabı da Azərbaycan üçün əhəmiyyətlidir. Sadəcə qələbə lazım olan iki komanda xalını qazandıracaq, lakin 3:1 və ya 3,5:0,5 hesablı qələbə əlavə göstərici baxımından minimal 2,5:1,5 hesablı qələbədən xeyli sərfəli olacaq.
Son turdan əvvəl Azərbaycanın bu meyar üzrə mövqeyi kifayət qədər yaxşıdır. Komandamızın göstəricisi 291-dir. Ukraynada bu rəqəm 292-dir, yəni fərq cəmi bir xaldır. Azərbaycan eyni zamanda Türkiyə - 288,5, Xorvatiya - 285, Özbəkistan-2 - 283, Niderland - 281 və Ermənistanı - 273 qabaqlayır. Bununla yanaşı, Almaniya - 320 və ABŞ - 328,5 hazırda xeyli yüksək göstəriciyə malikdir.
Buradan digər matçlarda Azərbaycan üçün ən sərfəli nəticələr də ortaya çıxır.
Özbəkistan - Ukrayna görüşündə Olimpiadanın ev sahiblərinin qələbəsi arzuolunandır. Bu halda Ukrayna 16 xalda qalacaq və artıq Azərbaycana mane ola bilməyəcək. Heç-heçə də uyğundur, lakin bu zaman Ukrayna 17 xal toplayacaq və əlavə göstərici üzrə bürünc medal uğrunda birbaşa rəqibə çevriləcək.
Niderland - Almaniya matçında Azərbaycan üçün ən yaxşı variant niderlandlıların qələbəsidir. Bu halda Almaniya 16 xalda qalacaq, Niderland isə 17 xal toplayacaq. Bununla yanaşı, onların əlavə göstəricisi turdan əvvəl Azərbaycanın göstəricisindən aşağıdır - 281-ə qarşı 291. Heç-heçə də Azərbaycanın şansını saxlayır, lakin bu zaman Almaniyanın 17 xalı olacaq və hazırkı əlavə göstəricisi xeyli yüksəkdir.
Hindistan - Macarıstan cütündə Azərbaycan üçün ən sərfəli nəticə Hindistanın qələbəsidir. Bu halda Hindistan irəli gedəcək, Macarıstan isə 16 xalda qalacaq. Heç-heçə də mümkündür, amma bu zaman Macarıstan 17 xal toplayaraq əlavə göstəricilər üzrə mübarizəyə qoşulacaq.
15 xalı olan daha bir neçə komanda da var. ABŞ Türkiyə ilə, Ermənistan Xorvatiya ilə, Özbəkistan-2 isə Çinlə qarşılaşacaq. Bu matçların hər birinin qalibi də 17 xal toplayaraq Azərbaycanın rəqibinə çevrilə bilər. Buna görə də millimiz üçün ən əlverişli variant ABŞ - Türkiyə və Ermənistan - Xorvatiya matçlarının heç-heçə başa çatması, həmçinin Özbəkistan-2-nin xal itirməsi olardı.
Beləliklə, Azərbaycan üçün ən sadə ssenari belə görünür: Serbiyaya, mümkün qədər böyük hesabla qalib gəlmək və Ukrayna ilə Almaniyanın öz matçlarında qələbə qazanmamasına ümid etmək lazımdır. Bu baş verərsə, Azərbaycan millisi həqiqətən bürünc medala iddia edə biləcək, yekun yer isə digər rəqiblərin nəticələrindən və əlavə göstəricilərdən asılı olacaq.
Ümumdünya Şahmat Olimpiadasının son turu bu gün, 27 sentyabrda keçirilir, qarşılaşmalar Bakı vaxtı ilə saat 10:00-da başlayıb. Əlavə edək ki, Azərbaycanın dəfələrlə mükafatçı olduğu, o cümlədən üç dəfə çempionluq qazandığı Avropa komanda çempionatlarından fərqli olaraq, Olimpiadalarda azərbaycanlı şahmatçılar indiyədək fəxri kürsüyə yüksələ bilməyiblər.
